Macula degeneratie

sep 24, 2011

Wat is macula degeneratie?
Macula degeneratie (MD) is een stoornis aan de macula lutea, ofwel gele vlek. Onder macula degeneratie verstaan we achteruitgang van de gele vlek. De gele vlek is het onderdeel van het netvlies (retina) waar we scherp mee kunnen zien, de kleinste bijzonderheden zijn hiermee waar te nemen. In dit deel van het oog bevinden zich enkel de zogenaamde kegeltjes. Kegeltjes maken het mogelijk kleuren te onderscheiden. Het resterende deel van de retina is verantwoordelijk voor het perifere zicht, het gebied om de gele vlek heen waar zich de staafjes bevinden. Dit gebied voorkomt ongelukken omdat het wendingen kan waarnemen. Denk bijvoorbeeld aan deelnemen in het verkeer. Een automobilist komende van links merkt u ruim van te voren op. Na deze waarneming neemt de macula het over zodat nu de kleinste details waargenomen kunnen worden. Is er sprake van macula degeneratie dan sterven de kegeltjes langzamerhand af, waardoor scherp zien afneemt. Centraal in het gezichtsveld blijft een vage vlek over. Het overige deel van het netvlies functioneert naar behoren, het zicht rond deze vlek blijft.

De meest voorkomende vorm van MD
Leeftijdsgebonden macula degeneratie (LMD) komt het meest voor. In de meeste gevallen beginnen de eerste verschijnselen na het bereiken van de leeftijd van vijftig jaar. Macula degeneratie kan ook het gevolg zijn van letsel of van een lichamelijke aandoening als diabetes. In het westen is leeftijdsgebonden macula degeneratie de voornaamste reden van verlies van gezichtsscherpte bij mensen boven de vijfenzestig jaar. Met de toename van de vergrijzing, stijgt ook het aantal gevallen van MD. Leeftijdsgebonden macula degeneratie is onder te verdelen in twee categorieën: de droge en de natte vorm.

Droge MD
In het geval van droge MD hebben we te maken met degeneratie van de gele vlek. Het centrale netvliesdeel waarmee scherp wordt gezien gaat achteruit. Droge macula degeneratie begint met de afname van de functie van het retina pigment epitheel, de zogenaamde buitenste netvlieslaag. Doordat de werking van deze laag achteruitgaat, wordt ook het netvlies aangetast, vooral de  staafjes. In een gevorderd stadium zullen ook de kegeltjes hun werking verliezen. In het beginstadium worden er enkel kleine mankementen waargenomen. Het gaat dan om afvalophopingen in het netvlies, zichtbaar als gele verschijnselen in de gele vlek. Deze verschijnselen noemen we ‘drusen’. Bij deze vorm van MD kan het een kwestie zijn van jaren eer het zicht afneemt. Wanneer het beeld vervormt, denk hierbij bijvoorbeeld aan kromtrekkende voegen van de betegelde muur in de badkamer, trekt u dan aan de bel. Dit kan namelijk een voorteken zijn van de ontwikkeling van de gevaarlijker vorm van macula degeneratie, namelijk de natte variant.

Natte MD
Bij de natte vorm van MD (ook wel ziekte van Junius-Kuhnt) is er sprake van een groei van bloedvaten achter de gele vlek (neovascularisatie). De nieuwe bloedvaten zijn van een dusdanig slechte kwaliteit dat ze gaan lekken. Het gevolg hiervan is dat er bloed in de retina kan belanden (vandaar de benaming ‘natte MD’). De aanwezige cellen in het netvlies beschadigen waardoor de gezichtsscherpte aanzienlijk afneemt. Op den duur vormt zich littekenweefsel in de gele vlek, wat weer resulteert in aantasting van het centrale gezichtsveld. Het perifere zicht blijft meestal redelijk.

Diagnose macula degeneratie
Allereerst wordt het gezichtsvermogen gemeten. Daarnaast zal de oogarts het netvlies onderzoeken, hoofdzakelijk de macula. Ook volgt in de meeste gevallen een test met de Amslergrid. Een Amslertest bestaat uit een vlak van ruitjes met in het midden een zwarte stip. Bij fixatie op de zwarte stip dienen de lijntjes eromheen, zowel horizontaal als verticaal recht te lopen. Deze test  kan thuis eenvoudig zelf gedaan worden. Bedek om en om een oog en kijk naar de stip. Merkt u dat lijnen afbuigen of lopen de lijnen mooi door, laat u dan zo spoedig mogelijk doorverwijzen naar de oogarts.

Risicofactoren
Leeftijd speelt de grootste rol bij deze oogaandoening. Zo’n vijftien procent van de bevolking tussen de vijfenvijftig en vijfenzestig jaar kampt met dit probleem. Erfelijkheid hoort zeker in het rijtje thuis, maar ook tabak is een belangrijke factor. Let ook op uw voeding, want een tekort aan antioxidanten kan een aanleiding zijn voor MD. Alcohol kan antioxidanten teniet doen. Een hoog cholesterol kan invloed hebben en als laatste noemen we de sekse. Vrouwen boven de zeventig lopen twee keer zoveel risico als mannen van dezelfde leeftijdscategorie.

Behandeling van natte MD
De natte variant van MD is slechts in het beginstadium nog te behandelen. Ofschoon bij een kleine groep mensen sprake is van een verbetering van het gezichtsvermogen, wordt over het algemeen een stabilisering van de gezichtsscherpte behaald. Er kan worden gekozen voor laserbehandelingen met als doel de lekkende bloedvaten af te sluiten om meer schade te verhinderen. Helaas is het resultaat in de meeste gevallen teleurstellend. Indien de laserbehandeling slaagt, dan is dat nog geen garantie op een blijvend resultaat. Tegenwoordig wordt meestal voor het injecteren van vaatgroeiremmers gekozen. Deze methode richt zich op het blokkeren van een voornaam groei element in het oog (VEGF). Er zijn drie anti-VEGF geneesmiddelen: Macugen, Avastin en Lucentis. Ook behandeling met deze medicijnen heeft als doel het afsluiten van de nieuwe bloedvaatjes en nieuwe groei hiervan te voorkomen. Ook nu geldt dat bij het injecteren van medicijnen een verbetering van het zicht meer uitzondering is dan regel. Radiotherapie wordt nauwelijks meer toegepast vanwege het teleurstellende effect. Voor chirurgische ingrepen wordt niet veel meer gekozen in verband met het aanzienlijke risico op letselschade.

Voorzorgsmaatregelen
Het is aan te bevelen een goede zonnebril te dragen ter bescherming tegen de schadelijke invloeden van ultraviolette stralingen. Maakt u gebruik van een hoogtezon?Draag een zonnebankbrilletje wanneer u gebruik maakt van een hoogtezon. Eet Fruit en diverse bladgroenten als spinazie en boerenkool. Stop met roken en matig alcoholgebruik. Patiënten met beginnende MD kunnen op de lange duur baad hebben bij een geruime dosis voedingsupplementen.

Eindstadium MD
Voor patiënten met een ernstige vorm van macula degeneratie zijn er vergrotende hulpmiddelen beschikbaar, zoals loepenbrillen en telescopische brillen. Ook grootletterboeken kunnen in dit stadium van enig nut zijn, evenals gesproken literatuur. Deskundig aangepaste Low-Vision instrumenten kunnen van grote waarde zijn voor deze groep MD-patiënten.

Patiëntenvereniging
De MD Vereniging maakt zich hard voor het steeds toenemend aantal MD-patiënten. Een groot deel van deze groep heeft, evenals hun naasten, belang bij nadere info ten aanzien van hun aandoening. Ervaringen delen met andere patiënten kan enigszins verlichting geven.